Voor veel pelgrims eindigt de Camino op het Praza do Obradoiro in Santiago de Compostela. Daar staat de kathedraal, daar ligt volgens de christelijke traditie het graf van de apostel Jakobus en daar komen de historische pelgrimsroutes samen.
Maar de Camino hoeft daar niet te stoppen.
Vanuit Santiago loopt een bewegwijzerde pelgrimsroute verder naar de Atlantische kust. Je kunt naar Fisterra lopen, naar Muxía, of beide plaatsen met elkaar combineren. De Camino de Fisterra e Muxía is daarmee bijzonder: vrijwel alle andere Camino’s voeren naar Santiago toe, terwijl deze route juist in Santiago begint.
Fisterra of Finisterre?
De Galicische naam is Fisterra. De Spaanse naam Finisterre is internationaal bekender en wordt ook in Nederland veel gebruikt.
De naam is verbonden met het Latijnse finis terrae, einde van het land. De Atlantische kaap kreeg door zijn ligging en het uitzicht over de oceaan al vroeg een symbolische betekenis. De kust werd lange tijd ervaren als de uiterste rand van het bekende land, waar de zon letterlijk in zee verdween.
Dat betekent overigens niet dat Cabo Fisterra werkelijk het westelijkste punt van het Europese vasteland is. De betekenis van Fisterra is vooral historisch en symbolisch.
Een geschiedenis die ouder is dan de Camino
De kust van Galicië had al betekenis voordat de christelijke pelgrimstraditie rond Santiago ontstond. Aan de Costa da Morte werden al in voorchristelijke tijden ideeën verbonden aan de oceaan, de zonsondergang en het einde van het land.
Later raakten deze oudere verhalen verweven met christelijke tradities. Vanaf de middeleeuwen zijn er aanwijzingen dat pelgrims die Santiago hadden bereikt verder naar het westen trokken. Ook het Santo Cristo de Fisterra, in de kerk van Santa María das Areas, groeide uit tot een religieus doel voor pelgrims.
Daarmee is de route naar Fisterra niet simpelweg een moderne verlenging voor wandelaars die nog een paar dagen over hebben. Er bestaat een lange traditie van verder reizen na Santiago, al moeten verhalen over één vaste middeleeuwse route met enige voorzichtigheid worden bekeken.
De route van Santiago naar Fisterra
De route begint op het Praza do Obradoiro. In plaats van de kathedraal tegemoet te lopen, laat je Santiago achter je.
De eerste etappe naar Negreira is ongeveer 21 kilometer. De route verlaat de stad langs de Sarela en gaat vervolgens door het groene Galicische landschap naar Ponte Maceira en Negreira. De historische brug en het dorp bij Ponte Maceira vormen een van de bekendste plekken van deze eerste wandeldag.
Daarna loopt de Camino verder door kleine dorpen, landbouwgebied en bossen richting Olveiroa.
Kort na Olveiroa bereik je bij Hospital de splitsing. De ene richting voert naar Fisterra, de andere naar Muxía.
Wie Fisterra kiest, loopt via Cee en Corcubión naar de kust. Vanaf daar verandert de route duidelijk van karakter. De Atlantische Oceaan komt in beeld en bij A Langosteira loopt de Camino langs een lang zandstrand richting Fisterra.
Fisterra is nog niet het einde
Het dorp Fisterra zelf is voor veel wandelaars niet het uiteindelijke eindpunt.
Vanaf de plaats loopt de Camino nog ongeveer drie kilometer omhoog naar de vuurtoren op Cabo Fisterra. De route eindigt hier bij de bekende kilometerpaal met 0,000 km.
Dat laatste stuk is anders dan de meeste Camino-etappes. Je loopt niet naar een kerkplein of historische stad, maar naar een kaap waar het land ophoudt en de Atlantische Oceaan het hele uitzicht vult.
Voor veel pelgrims krijgt juist dat laatste stuk daardoor extra betekenis.
Zonsondergang bij de vuurtoren
De omgeving van de vuurtoren is vooral rond zonsondergang populair. Pelgrims, wandelaars en andere bezoekers verzamelen zich op de rotsen rond de kaap om de zon in de Atlantische Oceaan te zien verdwijnen.
Dat beeld sluit bijna vanzelf aan bij de symboliek van Fisterra: een einde, maar ook een overgang.
Er bestaan verschillende moderne pelgrimsrituelen rond de kaap. Het bekendste verhaal is dat pelgrims hier hun kleding of schoenen verbrandden. Dat gebruik hoort tegenwoordig nadrukkelijk niet bij een verantwoorde Camino. Open vuur vormt een risico voor natuur en bezoekers en achtergelaten kleding is afval.
De betekenis van het bereiken van Fisterra zit niet in een verplicht ritueel. Voor de één is het simpelweg het einde van een lange wandeling. Voor een ander is het een plek om terug te kijken op de Camino.
De Fisterrana
Wie de route naar Fisterra loopt, kan daar een Fisterrana krijgen. Dit is een lokaal certificaat voor wandelaars die de Camino vanuit Santiago naar Fisterra hebben afgelegd.
Het is iets anders dan de Compostela. De Compostela wordt in Santiago uitgegeven aan pelgrims die voldoen aan de voorwaarden van het Pelgrimsbureau. Fisterra ligt juist ná Santiago.
Fisterra combineren met Muxía
Je hoeft bij Fisterra niet te stoppen.
Fisterra en Muxía zijn via een bewegwijzerde kustroute met elkaar verbonden. Het traject is ongeveer 28 tot 30 kilometer, afhankelijk van de gekozen route en meetmethode.
De volledige combinatie vanaf Santiago via beide plaatsen bedraagt ongeveer 119 kilometer.
Daardoor kun je van Santiago naar Fisterra lopen, daarna naar Muxía en daar eindigen. Of je draait de volgorde om.
Waarom verder lopen na Santiago?
Aankomen op het Obradoiro kan indrukwekkend zijn, maar ook abrupt voelen. Na dagen of weken waarin wandelen je dagelijkse ritme bepaalde, sta je ineens midden in een drukke stad.
De route naar de kust geeft je nog enkele wandeldagen.
Het landschap wordt rustiger. Het aantal pelgrims ligt duidelijk lager dan op de laatste honderd kilometer van de Camino Francés. En waar Santiago een uitgesproken historisch en religieus eindpunt is, draait Fisterra vooral om landschap, oceaan en het idee dat je niet verder naar het westen kunt blijven lopen.
Misschien is dat precies waarom zoveel pelgrims na Santiago toch weer hun rugzak omdoen.
