Camino Primitivo: de oudste route naar Santiago

De Camino Primitivo loopt van Oviedo naar Santiago de Compostela en is ongeveer 310 kilometer lang. Het is de oudste bekende pelgrimsroute naar Santiago en wordt daarom ook wel de oorspronkelijke camino genoemd.

De route gaat door het bergachtige binnenland van Asturië en het groene landschap van Galicië. Onderweg passeert de camino kleine dorpen, bossen, bergpassen, landbouwgebieden en historische steden zoals Oviedo en Lugo.

De Camino Primitivo geldt als een van de zwaardere camino’s. Dat komt vooral door de vele beklimmingen en afdalingen in Asturië. De route is niet technisch, maar vraagt wel een goede conditie en ervaring met meerdere dagen achter elkaar wandelen.

De Camino Primitivo in het kort

Waarom heet deze route Primitivo?

Het Spaanse woord primitivo betekent in dit geval oorspronkelijk of allereerst. De naam verwijst naar het feit dat dit de oudste gedocumenteerde pelgrimsroute naar Santiago de Compostela is.

Volgens de overlevering werd aan het begin van de negende eeuw in Galicië een graf ontdekt dat werd toegeschreven aan de apostel Jacobus. Bisschop Theodomirus van Iria Flavia zou koning Alfonso II van Asturië hierover hebben geïnformeerd.

Alfonso II regeerde vanuit Oviedo. Hij reisde met zijn gevolg naar de plaats waar het graf was gevonden en liet daar een eerste heiligdom bouwen. Door deze reis wordt hij vaak de eerste pelgrim naar Santiago genoemd.

Het precieze traject dat Alfonso II heeft gevolgd is niet bekend. De huidige Camino Primitivo volgt een aannemelijke historische verbinding tussen Oviedo, Lugo en Santiago, maar kan niet tot op elk pad worden aangemerkt als de exacte route van de koning. Bron: Turismo Asturias.

Oviedo als beginpunt

De Camino Primitivo begint bij de kathedraal van San Salvador in Oviedo. Deze plek is nauw verbonden met Alfonso II en de geschiedenis van het koninkrijk Asturië.

In de kathedraal bevindt zich de Cámara Santa, de Heilige Kamer. Deze kapel maakte oorspronkelijk deel uit van het paleis van Alfonso II. Er worden verschillende middeleeuwse relieken en kruisen bewaard. Daardoor was Oviedo in de middeleeuwen zelf al een belangrijk bedevaartsoord.

Pelgrims die over de noordelijke routes naar Santiago liepen, maakten soms bewust een omweg langs Oviedo. Daaruit ontstond het oude gezegde:

Quien va a Santiago y no al Salvador, visita al criado y deja al Señor.

Vrij vertaald betekent dit: wie naar Santiago gaat en niet naar de Verlosser in Oviedo, bezoekt de dienaar en laat de Heer achter.

Vanaf de kathedraal leiden gele pijlen en Jacobsschelpen de stad uit. De bebouwing maakt geleidelijk plaats voor kleine dorpen, landbouwgrond en de eerste heuvels van het Asturische binnenland.

Van koninklijke route naar minder gebruikte camino

In de negende en tiende eeuw werd de route tussen Oviedo en Santiago veel gebruikt. Niet alleen inwoners van Asturië en Galicië liepen naar het graf van Jacobus. Ook pelgrims uit andere delen van Noord-Spanje en Europa gebruikten deze verbinding.

Later verschoof het politieke centrum van het christelijke koninkrijk naar León. Vanaf de elfde en twaalfde eeuw kreeg de Camino Francés steeds meer betekenis. Deze route was toegankelijker en beschikte over een groeiend netwerk van bruggen, kerken, kloosters en verblijfplaatsen.

De Camino Primitivo verdween niet, maar werd minder belangrijk. Pelgrims bleven de route gebruiken vanwege de relieken in Oviedo, de kathedraal van Lugo en de historische verbinding met de eerste bedevaart naar Santiago.

Langs de route zijn nog verschillende resten van oude pelgrimshospitalen te vinden. Dit waren geen ziekenhuizen in de moderne betekenis van het woord. Het waren eenvoudige opvangplaatsen waar pelgrims beschutting, voedsel en soms verzorging konden krijgen.

De route door Asturië

Het eerste deel van de Camino Primitivo loopt door het binnenland van Asturië. Vanaf Oviedo gaat de route via onder andere Grado, Salas, Tineo, Borres, Berducedo en Grandas de Salime naar de grens met Galicië.

Dit is het meest bergachtige deel van de camino. Het landschap bestaat uit groene heuvels, bossen, open berghellingen en diepe dalen. De route loopt regelmatig door dunbevolkt gebied. Tussen sommige dorpen liggen flinke afstanden en onderweg zijn niet altijd winkels, cafés of waterpunten aanwezig.

De hoogteverschillen maken dit gedeelte zwaar. Een etappe van twintig kilometer kan door de beklimmingen en afdalingen meer tijd en energie kosten dan een langere, vlakke etappe.

Ook het weer speelt een belangrijke rol. Asturië heeft een vochtig klimaat. Regen, mist en wind kunnen in verschillende seizoenen voorkomen. In hoger gelegen gebieden kan het weer snel veranderen.

De Hospitales-route

Na Borres splitst de Camino Primitivo zich tijdelijk in twee varianten.

De ene route loopt via Pola de Allande. De andere gaat over de bergen langs de resten van oude pelgrimshospitalen. Deze bergroute staat bekend als de Ruta de los Hospitales.

De naam verwijst naar de middeleeuwse opvangplaatsen die hier ooit stonden. De ruïnes van enkele van deze gebouwen zijn nog in het landschap te zien.

De Hospitales-route loopt over open en grotendeels onbewoond berggebied. Bij helder weer zijn er weidse uitzichten over de bergen van West-Asturië. De keerzijde is dat er onderweg nauwelijks voorzieningen of beschutte plekken zijn.

De route via Hospitales is iets korter dan de weg via Pola de Allande, maar niet automatisch gemakkelijker. Wind, regen, mist en onweer kunnen het traject zwaar of gevaarlijk maken. De weersomstandigheden zijn daarom belangrijk bij de keuze tussen beide varianten.

Bij Montefurado komen de routes weer samen. Vanaf daar loopt de Camino Primitivo verder richting Berducedo.

Grandas de Salime en het stuwmeer

Een opvallend onderdeel van de route is de afdaling naar het stuwmeer van Grandas de Salime. De camino daalt hier langdurig af naar de rivier de Navia.

Bij het stuwmeer staat een grote waterkrachtcentrale. De stuwdam werd in de twintigste eeuw gebouwd en heeft het landschap ingrijpend veranderd. Na het oversteken van de dam volgt een stevige klim naar Grandas de Salime.

In Grandas de Salime bevindt zich het Museo Etnográfico de Grandas de Salime. Het museum laat zien hoe mensen in het landelijke westen van Asturië leefden en werkten. In de omgeving liggen ook resten van oudere nederzettingen, waaronder de castro van Chao Samartín.

Na Grandas de Salime stijgt de route verder naar Puerto del Acebo, in het Galicisch Alto do Acevo. Hier wordt de grens tussen Asturië en Galicië overgestoken.

De route door Galicië

Na de grens loopt de Camino Primitivo verder door de provincie Lugo. De eerste grotere plaats is A Fonsagrada.

Het landschap blijft heuvelachtig, maar verandert geleidelijk. De route gaat via kleine gehuchten, landbouwgebieden en bossen naar O Cádavo en Castroverde.

In Galicië staan langs de route stenen afstandspalen met een Jacobsschelp en het resterende aantal kilometers naar Santiago. De route blijft grotendeels landelijk. Veel plaatsen bestaan uit slechts enkele huizen, een kerk of een boerderij.

Vanaf Castroverde loopt de camino verder naar Lugo.

Lugo en de Romeinse stadsmuur

Lugo is een van de belangrijkste steden op de Camino Primitivo. De stad werd in de Romeinse tijd gesticht onder de naam Lucus Augusti.

Het historische centrum wordt volledig omringd door een Romeinse stadsmuur. De muur is ruim twee kilometer lang en behoort tot het UNESCO-werelderfgoed. Bezoekers kunnen over vrijwel de gehele muur wandelen.

De Camino Primitivo loopt door de oude stad en langs de kathedraal van Santa María. Deze kathedraal werd vanaf de twaalfde eeuw gebouwd en bevat onderdelen uit verschillende bouwperioden.

Lugo is ook praktisch een belangrijk punt op de route. Na de kleinere dorpen en beperkte voorzieningen van eerdere etappes zijn hier veel winkels, restaurants en accommodaties.

Na Lugo wordt het landschap minder bergachtig. De route blijft heuvelachtig, maar de grote Asturische hoogteverschillen liggen grotendeels achter de wandelaar.

Van Lugo naar Melide

Vanaf Lugo loopt de Camino Primitivo door het landelijke binnenland van Galicië. De route gaat langs kleine dorpen, boerderijen, bossen en oude kerkjes.

Plaatsen zoals San Romao da Retorta, Ferreira en As Seixas liggen in dit rustige gedeelte. De voorzieningen zijn verspreid en de keuze aan overnachtingsplaatsen is kleiner dan op de Camino Francés.

Bij Melide komt de Camino Primitivo samen met de Camino Francés. Vanaf dat moment verandert de sfeer op de route. Er lopen meer pelgrims en er zijn meer albergues, cafés, restaurants en andere voorzieningen.

Van Melide naar Santiago

Vanaf Melide volgen de Camino Primitivo en de Camino Francés dezelfde route naar Santiago de Compostela.

De camino loopt via onder andere Boente, Ribadiso, Arzúa, O Pedrouzo en Lavacolla. Kort voor Santiago ligt Monte do Gozo. Vanaf deze heuvel konden pelgrims traditioneel voor het eerst de torens van de kathedraal zien.

Na Monte do Gozo daalt de route af naar Santiago. De camino loopt door de stad en eindigt op het Praza do Obradoiro, voor de kathedraal van Santiago de Compostela.

Hoe zwaar is de Camino Primitivo?

De Camino Primitivo wordt vaak omschreven als een zware camino. De route vereist geen klimtechniek en is geen bergbeklimming. De uitdaging zit vooral in de opeenvolging van beklimmingen en afdalingen.

Ook de ondergrond kan de zwaarte beïnvloeden. De route loopt over asfalt, bospaden, grindwegen, stenen paden en modderige trajecten. Na veel regen kunnen onverharde stukken glad worden.

Lange afdalingen belasten de knieën en bovenbenen. Op open bergstukken kunnen wind en mist een etappe zwaarder maken. Daarnaast liggen voorzieningen niet overal dicht bij elkaar.

De zwaarte van een etappe wordt daarom niet alleen bepaald door het aantal kilometers. Hoogteverschillen, ondergrond en weersomstandigheden spelen minstens zo’n grote rol.

Rustiger dan de Camino Francés

De Camino Primitivo is rustiger dan de Camino Francés, maar het is geen verlaten route.

Tijdens het wandelseizoen vertrekken dagelijks pelgrims uit Oviedo. Omdat er minder overnachtingsplaatsen zijn, komen wandelaars onderweg vaak dezelfde mensen opnieuw tegen.

Vanaf Melide wordt het aanzienlijk drukker. Hier sluit de Primitivo aan op het laatste deel van de Camino Francés. Vooral in de laatste honderd kilometer voor Santiago lopen veel pelgrims.

Bewegwijzering

De Camino Primitivo wordt aangegeven met gele pijlen en Jacobsschelpen. In dorpen en steden staan vaak stenen palen, tegels of metalen routeaanduidingen. Buiten de bebouwde kom kunnen pijlen op muren, stenen of houten palen staan.

De route is over het algemeen goed gemarkeerd. Mist, begroeiing, werkzaamheden of beschadigde routebordjes kunnen de bewegwijzering plaatselijk minder duidelijk maken.

De gele pijl geeft de looprichting aan. De stand van de Jacobsschelp wordt niet overal op dezelfde manier gebruikt. Daardoor is de pijl meestal de betrouwbaarste aanwijzing.

Pelgrimsherbergen en andere accommodaties

Langs de Camino Primitivo liggen gemeentelijke, kerkelijke en particuliere pelgrimsherbergen. Daarnaast zijn er pensions, hostels, hotels en kleinschalige accommodaties.

Een pelgrimsherberg, of albergue, is meestal eenvoudig. Pelgrims slapen vaak in een gedeelde ruimte. Ook het sanitair, de keuken en de wasvoorzieningen kunnen gemeenschappelijk zijn.

De accommodaties zijn minder gelijkmatig over de route verdeeld dan op de Camino Francés. Op sommige trajecten bepaalt de ligging van een albergue grotendeels waar een etappe kan eindigen.

Openingsperioden en beschikbaarheid kunnen veranderen. Vooral buiten het hoogseizoen zijn niet alle accommodaties dagelijks geopend.

De credencial en de Compostela

De credencial is het pelgrimspaspoort. Onderweg worden hierin stempels verzameld bij onder andere albergues, kerken, cafés, hotels en gemeentehuizen.

De stempels laten zien welke route iemand heeft afgelegd. Sommige pelgrimsherbergen vragen bij aankomst om de credencial.

Wie na aankomst een Compostela wil ontvangen, moet minimaal de laatste honderd aaneengesloten kilometers te voet of te paard naar Santiago hebben afgelegd. Voor fietsers geldt minimaal tweehonderd kilometer.

De route moet erkend zijn en met stempels in de credencial worden aangetoond. De Compostela is bedoeld voor pelgrims die de tocht om religieuze of spirituele redenen maken. Bron: Pelgrimsbureau van Santiago.

Voor pelgrims die om andere redenen lopen, is er een afstandscertificaat. Daarop staan het beginpunt, de gevolgde route en het aantal afgelegde kilometers.

De Camino Primitivo als werelderfgoed

Sinds 2015 maakt de Camino Primitivo deel uit van het UNESCO-werelderfgoed Routes of Santiago de Compostela: Camino Francés and Routes of Northern Spain.

De uitbreiding uit 2015 omvat vier noordelijke pelgrimsroutes: de Camino Primitivo, de kustroute, de binnenlandse route door Baskenland en La Rioja en de route naar Liébana.

UNESCO kijkt daarbij niet alleen naar de wandelpaden. Ook kerken, kathedralen, oude hospitalen, bruggen en andere bouwwerken die verbonden zijn met de pelgrimsgeschiedenis maken deel uit van het erfgoed. Bron: UNESCO World Heritage Centre.